We leven steeds meer in een wereld die zich online afspeelt in een grote datastroom. Wanneer onderzoekers in het SSH-domein beschikken over een goede digitale infrastructuur, dan maakt dat hun werk makkelijker. Onderzoekers hebben dan snel en veilig toegang tot de informatie die ze nodig hebben.
Wat verstaan we onder digitale infrastructuur?
Digitale infrastructuur voor sociale- en geesteswetenschappen verwijst naar de technologische en organisatorische middelen, zoals databases, archieven, data-analysetools, compute faciliteiten en samenwerkingsplatforms die onderzoekers in deze disciplines ondersteuning bij het verzamelen, analyseren, opslaan, en delen van data en kennis. Deze infrastructuur faciliteert digitaal onderzoek, bevordert de toegang tot en duurzaamheid van bronnen, en stimuleert samenwerking en innovatie binnen de onderzoeksgemeenschappen.
Infrastructuren voor SSH-onderzoekers
De Nationale Roadmap Grootschalige Wetenschappelijke infrastructuur geeft aan welke onderzoeksvoorzieningen in Nederland prioriteit krijgen voor investering en ontwikkeling. Binnen het SSH-domein zijn CLARIAH en ODISSEI de nationale kerninfrastructuren die zijn opgenomen in de Roadmap. CLARIAH en ODISSEI bieden onderzoekers van universiteiten toegang tot digitale collecties, tools, trainingsmateriaal en grootschalige datasets.
CLARIAH richt zich vooral op digitale collecties uit erfgoedinstellingen en archieven zoals teksten, media en historische bronnen, en biedt tools om deze te analyseren binnen de geesteswetenschappen. ODISSEI richt zich op grootschalige sociale datasets, zoals survey- en registerdata, en faciliteert statistische analyse en datakoppeling binnen de sociale wetenschappen. Samen werken zij aan de infrastructuren SSHOC-NL en de Macroscope.
Beide infrastructuren verbinden hun nationale databronnen met erfgoedinstellingen en archieven die een groot deel van de SSH-data beheren. Daarnaast zijn ze ingebed in internationale netwerken via vijf ERICs (CLARIN, DARIAH, ESS, SHARE en CESSDA) waardoor het mogelijk wordt om data uit verschillende systemen en landen met elkaar te verbinden.
Onderzoeksinfrastructuren in Nederland
- SURF – Nationale ICT-infrastructuur voor onderwijs en onderzoek
- DANS – Databank en archivering van onderzoeksdata
- Netherlands eScience Center – Software engineering
- NWO – GWI – Financiering wetenschappelijke infrastructuur
- TDCC SSH – Training datamanagement en softwarebeheer
Investeringen sectorplannen in infrastructuur
De afgelopen jaren zijn vanuit het eerste sectorplan voor het SSH-domein (Rechtsgeleerdheid/infrastructuur) 22 projecten gefinancierd. De portefeuille van toegekende projecten is zeer divers. Het betreft onder meer projecten die toegang bieden tot materialen en nieuwe databronnen, een infrastructuur die een Nederlandstalige deelnemers-pool voor onderzoek creëert, projecten waarbinnen annotatietools worden gebouwd, en een omgeving om gevoelige data te analyseren. Deze initiatieven ondersteunen onderzoekers in verschillende sectoren binnen het SSH-domein (sociale wetenschappen, geesteswetenschappen, rechtsgeleerdheid, economie & bedrijfskunde).
Van de 22 projecten zijn uiteindelijk 15 projecten en het LISS panel in aanmerking gekomen voor structurele financiering.
Landelijk beraad voor digitale infrastructuur
De SSH-raad wordt inhoudelijk geadviseerd door het Landelijk Beraad Digitale Infrastructuur SSH (LBDI-SSH), een breed landelijk platform van experts en vertegenwoordigers van ODISSEI, CLARIAH, NWO, het eScience Center, SURF en DANS. Het LBDI SSH zet in op afstemming en samenwerking tussen nationale initiatieven en landelijke strategieontwikkeling op het gebied van digitale infrastructuur in het SSH-domein.
Verkenning initiatief digitale infrastructuur
Het LBDI-SSH werkt momenteel aan een voorstel voor een nieuw initiatief rondom digitale infrastructuur binnen het SSH-domein. Dit gebeurt in aansluiting op gesprekken met de directies van de KNAW-instituten en de NWO-instituten en op verzoek van de SSH-raad.
Het doel is om de samenwerking tussen het SSH-domein en de instituten van KNAW en NWO te versterken, en te komen tot betere voorzieningen voor digitale infrastructuur. Denk aan opslag, tools en software, en afspraken voor het verzamelen, verifiëren, analyseren, bewaren en open delen van onderzoeksdata en -output.
De urgentie komt voort uit belangrijke maatschappelijke en wetenschappelijke vraagstukken rondom digitale data, zoals de betrouwbaarheid van data, toegang tot digitale bronnen en de verspreiding van misinformatie. Om deze uitdagingen goed te kunnen begrijpen en adresseren is een brede, domeinoverstijgende aanpak binnen de SSH-onderzoeksgemeenschap nodig.
Het traject bestaat uit drie fasen: een inventarisatie van behoeften en knelpunten, een synthese van inzichten met terugkoppeling aan de SSH-raad, en uiteindelijk de uitwerking van scenario’s en aanbevelingen voor mogelijke organisatievormen en ontwikkelpaden. Het proces resulteert in één of meerdere proposities voor een nieuw initiatief of instituut voor digitale infrastructuur.