
Op Prinsjesdag kondigde de minister van Economische Zaken en Klimaat de oprichting aan van het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI), met een reservering van 500 miljoen euro. Jelle Prins, medeoprichter van AI-bedrijf Cradle, en Beau-Anne Chilla, deeptech-investeerder bij Forward.one, leiden de opbouw. “Nederland heeft de wetenschap en het talent. Wat nog ontbrak was een instrument dat baanbrekende ideeën kan financieren voordat de markt er klaar voor is. Dat gaan we nu bouwen”, schrijft NADI in het persbericht. Universiteiten, investeerders en bedrijven als Philips en NXP hadden het kabinet eerder dit jaar in een open brief opgeroepen NADI op te richten. Het eerste programma, de AI-Native Chip Design Challenge samen met het Duitse SPRIND, ging op 23 september van start. Aanmelden kan tot 30 november 2026.
Hoe NADI werkt
NADI financiert innovaties die te risicovol zijn voor de markt en werkt volgens het model van DARPA in de Verenigde Staten, SPRIND in Duitsland en ARIA in het Verenigd Koninkrijk. Het agentschap formuleert programma’s rond concrete vraagstukken: PFAS uit het oppervlaktewater halen, kabels in de Noordzee veilig houden, strategische afhankelijkheden voorkomen. Daarbij kijkt NADI ook naar versnelde toepassing in de praktijk, bijvoorbeeld doordat de overheid als eerste klant optreedt. Programmadirecteuren krijgen verregaand mandaat, beslissen zonder commissies en werken met een duidelijk begin- en eindpunt van hun programma. Deelnemen kan iedereen: wetenschappers, startups, gevestigde bedrijven, universiteiten en kennisinstellingen. Subsidie verstrekt NADI niet; het agentschap koopt onderzoek in via pre-commercial procurement, in de fase waarin investeerders nog te veel risico zien.
Hoe NADI succes meet
NADI meet zijn succes in opgeloste maatschappelijke problemen. Jelle Prins zei tegen Nieuwsuur wanneer NADI slaagt: “als we uiteindelijk een aantal van de grote maatschappelijke problemen die we hebben oplossen, of bijvoorbeeld hele nieuwe industrieën creëren.”
De weg daarheen loopt volgens het eigen ontwerpvoorstel van het ministerie (januari 2026) zelden langs de techniek alleen. Innovaties blijven hangen in de pilotfase en lopen vast op regelgeving. De AWTI trok die lijn in Vanzelfsprekende verbinding (2024) door: innovatie heeft altijd sociale, juridische, culturele en ethische dimensies en wie die negeert, loopt vertraging op. Volgens de AWTI bepalen standaarden en regelgeving in grote mate welke variant van een technologie succesvol wordt. Peter Wennink, wiens rapport tot de oprichting van NADI leidde, gaf op 8 september op de UvA een voorbeeld uit zijn eigen bedrijf: ASML was volgens hem zonder kennis uit de sociale wetenschappen niet geworden wat het nu is. De kennis die dit vergt, is voorhanden, aldus de AWTI: het Nederlandse sociaal- en geesteswetenschappelijk onderzoek is van wereldklasse en kan beter worden ingezet.
Voor die combinatie van techniek en maatschappij bestaat in Den Haag al een afspraak. Het kabinet zette zich op 25 augustus 2026, in een brief aan de Tweede Kamer ondertekend door acht bewindspersonen, achter het Nationaal Actieplan Integrale Innovatie. De kern van dat plan, opgesteld door CLICKNL, NWO, TNO Vector en de SSH-raad: innovaties krijgen slagkracht wanneer kennis over technologische en sociaal-maatschappelijke aspecten vanaf het begin samen ontstaat. Een voorbeeld: in het onderzoeksprogramma NEON rekenden ingenieurs, psychologen, juristen en economen simulaties van de energietransitie door met zowel techniek als gedrag; politici in Brabant gebruikten die modellen bij hun keuzes over zon en wind.
Programmadirecteuren gezocht
De komende maanden werven Prins en Chilla programmadirecteuren: mensen met wetenschappelijke diepgang en de drive om doorbraken te realiseren. Het profiel dat Prins schetste in Het Financieele Dagblad: “Die moeten diep in hun vakgebied zitten, ervaring hebben met het leiden van grote initiatieven, ondernemend zijn, en een visie hebben op de richting waarin hun vakgebied zich ontwikkelt.”
Die programmadirecteuren bepalen de thema’s van de eerste programma’s, met sturing op hoofdlijnen vanuit de politiek. Openstaande vacatures heeft NADI nog niet. De ontwikkelingen zijn te volgen via de website van NADI en het LinkedIn-account van het agentschap.