De sectorplannen Social Sciences and Humanities (SSH) zijn in 2022 gestart met als doel rust en ruimte te creëren in het SSH-domein, de werkdruk te verlichten en interdisciplinaire samenwerking en maatschappelijke impact te versterken. Een tussentijdse evaluatie (juni 2026) door de Commissie sectorplan SSH laat zien dat deze investering van €70 miljoen per jaar haar eerste vruchten afwerpt. De sectorplannen blijken een effectief instrument voor vernieuwing, impact en innovatie in en vanuit het domein.
Sectorplannen SSH: een succesvol instrument voor vernieuwing
De sectorplannen hebben een unieke impuls gegeven aan het SSH-domein. Met 464 fte’s voor nieuwe UD-posities, waarvan 82% met een vast contract, is er meer stabiliteit en slagkracht in het domein. De student-stafratio is verbeterd van 21 studenten per staflid in 2020/2021 naar 18 à 19 in 2022-2024. Daarnaast is de interdisciplinaire samenwerking sterk toegenomen, zowel op faculteitsniveau als tussen universiteiten. Er zijn nieuwe netwerken gevormd en verschillende dwarsverbanden over universiteiten heen gecreëerd, wat leidt tot een vliegwieleffect: ook onderzoekers die niet op het sectorplan zijn aangesteld, profiteren van de nieuwe dynamiek.
De commissie concludeert in haar rapport: “De investering werpt haar vruchten af en in de tweede fase kunnen de inspanningen verzilverd worden.” (p. 10)
Impact per sectorplan
De sectorplannen SSH omvatten drie onderdelen: Maatschappij- en gedragswetenschappen, Geesteswetenschappen en het Dwarsdoorsnijdend thema.
Sectorplan Maatschappij- en gedragswetenschappen
Met een budget van €28,8 miljoen per jaar zijn 212,9 fte UD’s aangesteld, waarvan 97% met een vast contract. De sector werkt aan vernieuwende onderzoekslijnen op thema’s als veerkracht in jeugd, psychische aandoeningen, de menselijke factor in nieuwe technologieën, maatschappelijke transitie en gedragsveranderingen, en maatschappelijke ongelijkheid en diversiteit.
Sectorplan Geesteswetenschappen
Met een budget van €23,8 miljoen per jaar zijn 147,6 fte UD’s aangesteld, waarvan 95% met een vast contract. De sector werkt aan versterkte samenwerking op thema’s als humane AI en de gedataficeerde samenleving, cultureel erfgoed en identiteit, en talen en culturen.
Sectorplan Dwarsdoorsnijdend thema
Met een budget van €17,3 miljoen per jaar zijn 119,9 fte UD’s aangesteld, waarvan 77% met een vast contract. Dit sectorplan, waaraan alle SSH-sectoren bijdragen, richt zich op digitale thema’s als welvaart, werk en ondernemerschap, onderwijs, burgerschap en democratie, communicatie, informatie en sociale ongelijkheid, recht, privacy en veiligheid, en welzijn en gezondheid.
Dwarsdoorsnijdend thema: Welvaart, participatie en burgerschap in een digitale wereld
Digitalisering is een belangrijke aanjager van economische groei en concurrentiekracht. Nederland heeft hierin grote ambities, maar technologie alleen creëert geen welvaart. Het omzetten van digitale innovatie naar verdienvermogen vraagt inzicht in de maatschappelijke effecten en inbedding van digitalisering. Dit SSH-sectorplan speelt hierin een cruciale rol.
Onderzoek naar digitaal ondernemerschap, platformisering en arbeidsmarktontwikkelingen helpt te begrijpen onder welke voorwaarden technologische investeringen renderen. En nieuwe kennis over de mate waarin werknemers en ondernemers digitale technologie effectief benutten – zoals via digitale vaardigheden, leergedrag en inclusie – vergroot de bijdrage aan ons verdienvermogen.
Toekomstige uitdagingen
Hoewel er met de sectorplannen al veel is bereikt, liggen er nog uitdagingen voor de toekomst. De ervaren werkdruk blijft hoog en het effect van de sectorplannen hierop is lastig eenduidig te meten. Daarnaast stuit interdisciplinair werken soms nog op praktische barrières en onvoldoende institutionele aandacht. Ook is er op het gebied van infrastructuur nog ruimte voor verbetering, met name wat betreft landelijke afstemming en strategische investeringen.
De commissie benadrukt in haar rapport het belang van een sterke bestuurlijke borging, met name voor het Dwarsdoorsnijdend thema, en roept op tot verdere interdisciplinaire samenwerking tussen sectoren en domeinen.
Conclusie
De tussentijdse evaluatie laat zien dat de sectorplannen SSH een belangrijke basis hebben gelegd voor een sterker, beter georganiseerd impactvol SSH-domein. De investering werpt haar vruchten af en, volgens de commissie: “…in de tweede fase kunnen de inspanningen verzilverd worden.”