De Maastricht University (UM), de Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Vrije Universiteit (VU) werken aan dit thema. Prof. dr. G. (Guda) van Noort is coördinator namens de UvA. Prof. dr. Raf de Bont is coördinator namens de UM. Prof. dr. Maurits van Tulder is coördinator namens de VU.
Midterm-evaluatie 2025-2026
In 2025 zijn zelfevaluaties voor de midterm-review ingediend. De belangrijkste bevindingen hieruit voor dit thema zijn:
- Tijdens overleg tussen de drie coördinatoren werd het onderzoek bij de verschillende instellingen uitgezet in een driehoek burgerschap–democratie–digitalisering. Dit maakte mogelijke synergieën en accentverschillen inzichtelijk: hoewel alle drie elementen relevant zijn bij elke instelling, ligt de nadruk per universiteit anders. UvA richt zich primair op ‘digitaal burgerschap’, UM op ‘desinformatie en democratie’ en VU op ‘polarisering’.
- De drie instellingen combineren top-down thematische kaders met bottom-up initiatieven van onderzoekers om zo eigenaarschap, innovatie en thematische samenhang te stimuleren. Vanaf de start is er ingezet op peer-reviewed publicaties en subsidieverwerving. Zo werkt de UvA aan een Handbook on Digital Citizenship (in review) en een subsidievoorstel Digitaal Burgerschap voor het ministerie van BZK, bereidt de VU een speciale themabundel voor in het Journal of Experimental Social Psychology en behaalde zij twee NWO-grants rond AI methoden, en publiceert de UM onder meer monografieën bij Cambridge University Press en Routledge.
Innovatie in onderwijs
De universiteiten hebben via verschillende strategieën invulling gegeven aan de ambities op het gebied van onderwijs.
- De eerste prominente strategie aan de drie instellingen is de integratie van het sectorplan thema binnen bestaande curricula, bachelor en (research) masterprogramma’s, via het vernieuwen of nieuw ontwerpen van cursussen en minors. De thema’s zijn verankerd in onderwijs en dat is terug te zien in de specialisatie Law & AI binnen de Rechtsgeleerdheid faculteit (UM), in de inbedding binnen de research master Social Psychology en de nieuwe cursus Ethics for Economics and Business aan het Amsterdam University College (VU) en de Minor ‘Health Technologies, Law and Bioethics’ binnen Rechtsgeleerdheid faculteit aan de UvA.
- De tweede strategie is de ontwikkeling van interdisciplinair en interfacultair onderwijs. Dit resulteerde in de ontwikkeling van de honoursmodule Digital Citizenship voor UvA en VU studenten waar studenten uit verschillende disciplines in participeerden. Ook is aan de UvA een Minor Privacy Studies ontwikkeld waarin docenten vanuit verschillende faculteiten en disciplines doceren over privacy en digitaal burgerschap. Andere voorbeelden zijn het SPARK-programma (Societally Relevant Projects to Apply and Retain Knowledge), een interdisciplinair onderwijstraject bij SBE dat de leerstof van studenten koppelt aan maatschappelijke uitdagingen, waaronder desinformatie (UM), en een interdisciplinaire en interfacultaire cursus Behavioural Economics aan de VU.
- De derde strategie is methodologische vernieuwing die relateerd aan digitaal burgerschap. Voorbeelden zijn de Playground and Laboratory for New Technologies (PLANT), gerealiseerd met sectorplanmiddelen voor infrastructuur, die binnen FASoS digitale innovatie in onderwijs stimuleert (UM); de Classroom games en geavanceerde onderzoekstraining met RM-studenten sociale psychologie (VU); en de Master Elective ‘Appification: The cultures and economics of apps’ waarin nieuwe methoden worden toegepast om apps als infrastructuur van digitaal burgerschap kritisch te bestuderen (UvA).
- De vierde strategie is een impuls aan onderwijsvernieuwing met beurzen. Een voorbeeld is het project “Bullshit! Tools for Countering Anti-Intellectualism in the Post-Truth Era”, een set van drie pilot modules (cursus, vaardigheidstraining en toegepast project) loopt in 2025-2026 aan het University College Maastricht (UCM) ondersteund met een COMENIUS-subsidie. De elective ‘Appification: The Cultures and Economies of Apps’ is ontwikkeld met steun van twee interne Graduate School of Humanities subsidies (‘Interactie met Stad en Omgeving’ en ‘Onderzoeksintensief Onderwijs’; UvA).
Interdisciplinariteit en interuniversitaire afstemming en samenwerking
- Er is eerst aandacht gegeven aan de community building binnen universiteiten. Alle drie de instellingen zijn begonnen met het versterken van samenwerking binnen de universiteit. Er worden geregeld interdisciplinaire en interfacultaire bijeenkomsten georganiseerd, waar onderzoekers o.a. lopend onderzoek presenteren en bespreken, nieuwe ideeën voor onderwijs worden besproken, en samenwerkingen worden gestimuleerd. Binnen alle drie de universiteiten worden regelmatig werksessies en seminars georganiseerd waarin de UDs hun onderzoek presenteren. Tevens worden in workshops en pitchsessies mogelijkheden besproken voor subsidieaanvragen.
- Op nationaal vlak haakten de drie instellingen aan bij de nationale conferenties van The Digital Society (UNL, 2025 en 2026) en hebben ze daar sessies verzorgd.
- Daarnaast zijn er lokaal thema-specifieke workshops en seminars opgezet, bijvoorbeeld Governing or Governed by Online Platforms? (UM , januari 2025), de Interdisciplinary round table on Trust at the Amsterdam Trust Summit (UvA, 2025), en een internationale workshop met experts op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking om de uitdagingen bij het uitvoeren van intercultureel gedragsonderzoek aan te pakken (VU, 2025).
- Door deelname aan thema team meetings (ieder kwartaal) en landelijke DDT oplopen (ieder half jaar) gefaciliteerd door de landelijke coördinator van het DDT en het SSH-bureau, worden er korte lijnen van contact onderhouden. Tijdens deze meetings ontstaan regelmatig nieuwe ideeën voor interuniversitaire samenwerkingen.
- De belangrijkste resultaten zijn de institutionalisering van interfacultaire samenwerking en zichtbare nationale bijdragen die de SSH-participatie in bredere nationale en internationale initiatieven versterken. Concrete output vertaalt zich gezamenlijke visiedocumenten en position papers, beleidsnota’s en outreach-evenementen, en subsidieaanvragen voor interdisciplinaire studies.
Maatschappelijke impact
- Publicaties worden in de drie instellingen in open access aangeboden om het maatschappelijke bereik te vergroten. Zowel UvA als UM richtten ook een eigen thematische website in om het onderzoek van de UDs beter zichtbaar te maken.
- Bij de keuze van onderzoeksprioriteiten werd nadrukkelijk aangesloten bij thema’s die het onderwerp zijn van maatschappelijk debat zoals vertrouwen in instituties, de bestrijding van desinformatie en de regulering van digitale platforms. Daarbij werden toegankelijke formats ingezet om het debat daadwerkelijk te stimuleren. Zo organiseerde UM publieksactiviteiten zoals paneldiscussies over Artificial General Intelligence, in samenwerking met Lumière Cinema en Maastricht Young Academy.
- Aan de VU werden bijdragen geleverd aan de blogs van het United Nations Office for Disaster Risk Reduction over complottheorieën en veerkracht.
- In mei 2025 publiceerde UM, in samenwerking met Studio Europa, een Policy Brief Collection on Digitalisation met multidisciplinaire analyses van de Digital Services Act (DSA) met als doel het Europese en nationale beleid te informeren. De policy brief werd gelanceerd tijdens een publiek evenement in de aanwezigheid van politici en maatschappelijke actoren.