De Universiteit Leiden (LEI), de Open Universiteit (OU) en de Universiteit Utrecht (UU) werken aan dit thema. Mr. dr. Jan-Jaap Oerlemans en dr. Vincent Delhomme zijn de coördinatoren namens de LEI. Dr. René Mahieu is coördinator namens de OU. Prof. dr. Sonja Bekker is coördinator namens de UU.
Midterm-evaluatie 2025-2026
In 2025 zijn de zelfevaluaties voor de midterm-review ingediend. De belangrijkste bevindingen hieruit voor dit thema per universiteit zijn als volgt. Bij Leiden is primair ingezet op het stimuleren en uitbouwen van initiële interfacultaire samenwerkingen, bijvoorbeeld de opgerichte Europe Hub, een interdisciplinair platform voor onderzoek en onderwijs dat zich bekommert om de maatschappelijke en bestuurlijke uitdagingen van Europa, waaronder digitalisering. Een ander resultaat van interfacultaire (en hiermee interdisciplinaire) samenwerking, is de nieuwe Nederlandstalige Bachelor Cybersecurity & Cybercrime.
Bij de Open Universiteit is een noemenswaardig resultaat dat op het gebied van onderzoek de ondertekening van een boekcontract met Oxford University Press (OUP) voor de monografie ‘The Right of Access to Personal Data in the EU’ (2026). Van belang is ook het reeds afgeronde WODC-onderzoek over de toegankelijkheid van persoonlijke data in Nederlandse publieke registers. De maatschappelijke impact van ons onderzoek is o.m. zichtbaar door bijdragen aan adviesraden (zoals bij het Rathenau Instituut, de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rechtspraak), interviews in kranten en televisie (NRC, Volkskrant, Follow the Money, EenVandaag) en opiniërende bijdragen in nationale kranten (zoals in de Volkskrant) en vele lezingen, o.m. voor het Strategisch Beraad van Secretarissen-Generaal.”
Bij de Universiteit Utrecht heeft het sectorplan een impuls gegeven aan interdisciplinaire samenwerking over de gehele breedte van het SSH-domein binnen vier faculteiten. Extra aangestelde UD’s werken binnen en buiten UU thematisch samen op o.m. ‘Rechtvaardig werk en arbeidsparticipatie’ en ‘Maatschappelijke participatie en betrouwbare informatie’. Er is een Special Interest Group (SIG) over desinformatie opgericht en een SIG over digitale migratie versterkt, die structureel zijn ingebed in het universiteitsbrede focusgebied ‘Governing the Digital Society’.
Innovatie in onderwijs
- Deepfakes, desinformatie en digitale onderzoeken zijn belangrijke thema’s in de nieuwe Nederlandstalige Bachelor Cybersecurity & Cybercrime van LEI, een baanbrekende samenwerking tussen faculteiten en disciplines. De opleiding is in september 2025 gestart met meer dan 170 studenten en voorziet in de dringende behoefte aan opleidingen voor professionals op het gebied van cybercriminaliteit en cyberbeveiliging.
- De post-initiële opleiding Wetsanalyse en wendbare wetsuitvoering in de democratische rechtsstaat is in 2023-2024 opgezet, specifiek bedoeld voor professionals die werken aan wetgeving, beleid en uitvoering, een gezamenlijk initiatief van LEI en OU. Dankzij deze opleiding kunnen onderzoekers hun werk veel beter verbinden met de praktijk. Bovendien blijkt de opleiding een zeer effectieve valorisatiemachine.
- De Europe Hub organiseert drie interdisciplinaire workshops voor promovendi in samenwerking met Una Europa. Dit interdisciplinaire programma is bedoeld voor promovendi en hun promotoren uit de sociale, geestes- en rechtswetenschappen die werken aan onderwerpen die verband houden met mondiaal bestuur en de plaats van Europa in de wereld.
- Bij de OU zijn dankzij het Sectorplan diverse nieuwe BaMa-cursussen opgezet waarin digitalisering een centrale rol speelt waaronder de cursus ‘Recht en technologie’, diverse cursussen in de master Gegevensbescherming en privacyrecht en de Masterclass ‘Toekomstvan de democratie’. In LEI is het vak ‘AI & Digital Skills’ opgezet, als onderdeel van de minor ‘AI & Society’. Er zijn plannen voor het opzetten van een minor ‘Legal tech’.
- LEI zet de politieke economie en sociaal-juridische vraagstukken centraal met betrekking tot (arbeids)migratie en digitalisering in interdisciplinair onderwijs. Migratie en digitalisering zit in verschillende cursussen zoals ‘Sociaaleconomisch Beleid: Theorie en Instituties’.
- In samenwerking met het Sectorplan Maatschappij- en gedragswetenschappen organiseerd de UU een seminarserie over onderzoeksmethoden in een digitale wereld. Deze is aangehaakt aan de Empirical Legal Studies Academy (ontstaan uit het Sectorplan
Rechtsgeleerdheid). Bij UU werkt een UD met de RUG aan een Routledge boek over ‘Inclusive media education’.
Interdisciplinariteit en interuniversitaire afstemming en samenwerking
- De coördinatoren van drie universiteiten onderhouden nauwe contacten via de landelijke oplopen en themabijeenkomsten van vraagstuk RPV (en andere vraagstukken waarbij universiteiten betrokken zijn), georganiseerd door de landelijke coördinator van het DDT en het SSH-bureau. Hieruit komen regelmatig nieuwe inzichten en ideeën voort voor samenwerkingen.
- In september 2025 vond de studiemiddag over grote techbedrijven plaats in Leiden: ‘De invloed van technologische ontwikkelingen & de macht van ‘Big Tech’ op het nationale recht: een wisselwerking tussen regels van nationale oorsprong & Europese richtlijnen en verordeningen’, een gezamenlijk initiatief van LEI en de OU, met sprekers van de drie betrokken universiteiten.
- Binnen de Europe Hub is ‘seed funding’ beschikbaar gesteld voor interdisciplinaire workshops, lezingen met gastsprekers, conferenties e.d.. In november 2024 vond de 2-daagse workshop ‘The Global Futures of the EU’ plaats, waaraan zowel onderzoekers uit LEI als wetenschappers van andere (inter)nationale universiteiten deelnamen.
- De UU zet in op samenwerking over het brede SSH-domein, dat vier faculteiten en elf deeldisciplines omvat. Alle UD’s zijn ingebed in een van de universiteitsbrede strategische thema’s en focusgebieden (‘Institutions for Open Societies’, ‘Dynamics of Youth’, ‘Governing the Digital Society’). De UD’s komen regelmatig plenair en in themagroepen bij elkaar.
Maatschappelijke impact
- In Leiden wordt jaarlijks de Legal Tech Challenge georganiseerd, een vernieuwde onderwijsvorm waarbij studenten van LEI en de Hogeschool Leiden samenwerken aan het ontwikkelen van digitale toepassingen met maatschappelijke impact. In 2025 ontwikkelden studenten ‘BenefitCheck’ voor de Gemeente Leiden, dat burgers helpt te achterhalen op welke sociale voorzieningen en toeslagen zij recht hebben, waardoor financiële ondersteuning toegankelijker wordt.
- Een van de doelstellingen van de Europe Hub is het versterken van de banden met de beleidswereld in Den Haag, Brussel en daarbuiten. Onderzoekers zijn proactief geweest in het opzetten van bijeenkomsten. Begin 2025 vond (als launch van de Hub) een bijeenkomst bij het Europees Parlement plaats in samenwerking met het ‘Panel for the Future of Science and Technology’, dat de banden tussen EP-leden en de academische wereld versterkt.
- De OU heeft het WODC-onderzoek naar de toegankelijkheid van persoonsgegevens in dertien Nederlandse openbare registers uitgevoerd. Er is een leerstoel ‘Wetgeving in de digitale rechtsstaat’ ingesteld en een professionele opleiding ‘Digitale soevereiniteit in de democratische rechtsstaat’ ontwikkeld om het onderzoek naar de gevolgen van Big Tech voor de constitutionele democratie breder te delen. Onderzoekers hebben veel externe lezingen gegeven, o.m. in de Eerste en Twee Kamer, bij de AP en de Franse gegevensbeschermingsautoriteit.
- UU heeft een living lab opgericht dat een brug vormt tussen wetenschap en samenleving. Het living lab heeft samen met leden van ondernemingsraden een survey verbeterd en ideeën voor vernieuwing in medezeggenschap gedeeld. De living lab methode is onderdeel van vijf onderzoeksaanvragen. Vervolgstappen zijn verfijning van de methode en aansluiting bij bestaande UU-infrastructuren, zoals datalabs.
- Op het gebied van cybercriminaliteit is noemenswaardig de Specialisatieopleiding Cybercrime & Cybersecurity, met onderwerpen zoals AI-gerelateerde criminaliteit en regulering, evenals digitale opsporing. De opleiding is voor deelnemers uit zowel de publieke als private sector, zoals overheidsjuristen, beleidsmedewerkers en medewerkers van bedrijven en verzekeraars, advocaten, politie, rechters, officieren van justitie en andere toezicht- en opsporingsinstanties die met incidenten op het gebied van cyberveiligheid te maken krijgen.