Thema 5: Welzijn en gezondheid

De Tilburg University (TiU), de Wageningen Universiteit (WUR), de Radboud Universiteit (RU), de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e), Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en Universiteit Leiden (LEI) werken aan dit thema.

Prof. dr. Emiel Krahmer is coördinator namens TiU.
Prof. dr. Emely de Vet is coördinator namens WUR.
Dr. P.J. Beckers (Pascal) is coördinator namens de RU.
Prof. dr. Wybo Houkes is coördinator namens de TU/e.
Prof. dr. M.J. (Marcel) Broersma is coördinator namens de RUG.
Prof. dr. Marleen Dekker is coördinator namens de LEI.

Midterm-evaluatie 2025-2026

Binnen het SSH Dwarsdoorsnijdend Thema (DDT) Welzijn en Gezondheid is gekozen voor een brede strategische focus op digitalisering en inclusiviteit. Hoe zorgen we er voor dat digitalisering optimaal ingezet wordt om welzijn en gezondheid te bevorderen, zonder een ‘digitale kloof’ te creëren tussen de mensen die profiteren van digitalisering en degenen die dat niet kunnen of willen?

In 2025 zijn de zelfevaluaties voor de midterm-review ingediend. De belangrijkste bevindingen hieruit voor dit thema zijn als volgt:

  • Bij Tilburg University (TiU) is het Thema Welzijn en Gezondheid een intergaal onderdeel van de in 2023 opgerichte universiteitsbrede Academische Werkplaats Digitale Gezondheid en Mentaal Welzijn. In dit centrum werken onderzoekers vanuit diverse disciplines aan de uitvoering van een interdisciplinaire samenwerkingsagenda die samen met maatschappelijke partners is opgesteld.
  • Op de Radboud Universiteit Nijmegen wordt binnen het dwarsdoorsnijdend thema met name ingezet op welzijn en gezondheid van migranten. De UDs van het DDT in Nijmegen werken nauw samen met het universiteitsbrede Radboud University Network on Migrant Inclusion (RUNOMI) aan vraagstukken rond inclusiviteit van de zorg en de samenhang tussen mentale gezondheid en (arbeids)participatie van migranten.
  • Aan de TU Eindhoven richt het onderzoek zich op de bestudering van de effecten van digitalisering, zoals het gebruik van AI-applicaties in ziekenhuizen. Een belangrijke notie hierbij is digitaal welzijn, inclusief het welzijn van menselijke werknemers die ‘samenwerken’ met robots. Voorbeelden van projecten waar aan gewerkt wordt zijn het Sharehouse project (samen met TNO, STC en de Erasmus Universiteit) en het MedGPT project over de ethiek van generatieve AI in de zorg.
  • Bij Wageningen University and Research (WUR) is 1 UD aangesteld op het Thema Welzijn en Gezondheid. De nadruk ligt op de gezonde en leefbare stad, met specifieke aandacht voor toegankelijke, gezonde en duurzame leefstijlen. Brede welvaart is een verbindend principe waar gezondheid en welzijn bij elkaar komen (ook de academische werkplaats in Tilburg vertrekt vanuit Brede Welvaart). Hierbij speelt het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutins (AMS), opgericht door WUR, TUD en MIT, een centrale rol met de stad Amsterdam als eco-systeem voor onderzoek.

Innovatie in onderwijs

  • Bij TiU zijn diverse onderwijsinnovaties op het gebied van welzijn en gezondheid opgestart vanuit de Academische Werkplaats Digitale Gezondheid en Mentaal Welzijn: zo is er sinds 2024 een universiteitsbrede minor Digitale Gezondheid, waar alle faculteiten van de universiteit aan bijdragen. Daarnaast is een programma van LLO-modules (“Leven Lang Ontwikkelen”) in opbouw, waarin professionals een dagdeel onderwezen worden over actuele thema’s op het gebied van digitale gezondheid en welzijn. In 2025 zijn de twee eerste modules ontwikkeld: een ‘Inleiding Digitalisering en Gezondheid’ speciaal voor medewerkers van gemeentes, en een module ‘AI voor Zorgprofessionals‘, over de kansen en risico’s van Generatieve AI voor artsen en psychologen.
  • Aan de RU wordt ingezet op interfacultaire samenwerking om nieuwe modules voor bestaande BA en MA onderwijsprogramma’s te ontwikkelen of nieuwe cursussen buiten het reguliere onderwijsaanbod (summer schools, trainingsprogramma’s voor vluchtelingen of professionals). Voorbeelden zijn de twee BA minoren (‘On the move: Mobility, Migration and Borders’, en ‘Religion, Migration and Inclusion’), de nieuwe MA cursus ‘Digitalization, Migrant Identities and Wellbeing’, en de nieuwe zomerschoolcursus ‘Migrant Health’, in samenwerking met het Radboud UMC.
  • Leiden is gestart met een nieuwe module‘ Global Health in Africa ’voor de Onderzoeksmaster Afrika Studies (‘Rethinking Global Health in Africa: learning from history, human rights and microbes’) en een cursus ‘Climate, Health and Medical Encounters in Africa’ voor de BA Geschiedenis en Afrika Studies. Daarnaast werden bijdragen geleverd in de Leiden-Delft Erasmus Minoren ‘African Dynamics’ en ‘Frugal Innovation for Sustainable Development’ (digitalisering) en in de MSc in ‘International Health and Tropical Medicine’ in Oxford.
  • Bij de TU/e is het Thema Welzijn en Gezondheid ondergebracht in een vernieuwde track van de cursus ‘Impact of Technology – Engineering Ethics’, die verplicht is voor de eerstejaars in alle BSc programma’s aan de TU/e. Deze nieuwe track, gestart in academisch jaar 2023-2024, met jaarlijks ruim tweehonderd deelnemers, richt zich met name op gedragsveranderende technologie voor medische doeleinden.
  • Aan de WUR is het economisch onderwijs binnen de Bachelor ‘Gezondheid en Maatschappij’ en de MSc ‘Communication, Health and Life Sciences’ in 2025-2026 herzien: de nadruk op (kosten van) ziekte en (formele) gezondheidszorg is verschoven naar preventie en gezondheidsbevordering in het publieke domein, in lijn met de focus van het Thema Welzijn en Gezondheid. Binnen de MSc opleiding ‘Metropolitan Analysis, Design and Engineering’ (WUR & TUDelft) is nu ook aandacht voor de gezondheid en leefbaarheid in de stad.
  • De Groningse UD op het Thema Welzijn en Gezondheid, tenslotte, is betrokken bij de Interdisciplinaire MSc. cursussen ‘Challenges in a Healthy Society’ (onderdeel van het facultaire thema Healthy Society) en ‘Artificial Intelligence – A Multifaceted Perspective’ (onderdeel van het facultaire thema AI and Digitalization).

Interdisciplinariteit en interuniversitaire afstemming en samenwerking

Interdisciplinaire samenwerking is een kerneigenschap van het Thema Welzijn en
Gezondheid. Het opstarten van nieuwe interdisciplinaire samenwerkverbanden kost tijd en
vraagt om regelmatig contact, zowel lokaal, tussen faculteiten, als nationaal, tussen
universiteiten. Bij alle betrokken universiteiten zijn inmiddels nauwe contacten gelegd en nieuwe samenwerkingen met andere interfacultaire onderzoeksprogramma’s opgestart.

Concrete resultaten van interfacultaire samenwerking zijn:

  • Op alle bij het Thema Welzijn en Gezondheid betrokken universiteiten vindt frequent interfacultair overleg, waarbij onderzoekservaringen en -ideeën worden gedeeld. Dat dit soort nieuwe samenwerkingen vruchten afwerpt blijkt in Tilburg bijvoorbeeld uit het feit dat inmiddels al een aantal gezamenlijke projectvoorstellen gehonoreerd zijn. Een mooie illustratie hiervan zijn ook enkele ‘seed money’-projecten binnen het WeCare programma het samenwerkingsprogramma van Tilburg University en het Elizabeth Tweesteden Ziekenhuis, ETZ).
  • Op de Radboud Universiteit heeft interfacultaire samenwerking onder meer geresulteerd in deelname aan het internationale The ARUA – The Guild Migration and Health network, een publiek evenement rond digitalisering en toegankelijkheid in de ouderenzorg en een NWA aanvraag over bevordering van inclusie en participatie van neurodivergente jongeren in Nederland.
  • In Leiden is er mede dankzij het sectorplan een samenwerking ontstaan tussen drie faculteiten (GW/Geschiedenis, SW/Antropologie, FR/Kinderrechten, plus het interfacultaire Afrika-Studiecentrum).
  • Aan de TU/e wordt intensief samengewerkt met robotica-onderzoekers aan de faculteit Werktuigbouwkunde, en binnen EAISI, het Eindhovense centrum voor AI-onderzoek.
  • Aan de RUG zijn twee meerdaagse workshops georganiseerd over interdisciplinair samenwerken en onderzoek, die hebben geresulteerd in een gehonoreerd onderzoeksproject over AI en andere digitale technologie voor het welzijn en de zorg voor kwetsbare ouderen.

Naast dergelijke interfacultaire verbanden worden ook steeds meer interuniversitaire dwarsverbanden gelegd. Er waren al diverse samenwerkingen tussen de universitaire partners betrokken bij het Thema Welzijn en Gezondheid, variërend van gezamenlijke onderzoeksprojecten tot gedeelde begeleiding van promovendi en deelname aan promotie-commissies, maar het SSH-DDT sectorplan heeft er toe geleid dat de verschillende groepen veel beter op de hoogte zijn van elkaars werk en het een stuk makkelijker is geworden om elkaar te vinden. Zo zijn er concrete plannen voor een nieuwe, gezamenlijke studie die via het LISS panel uitgevoerd zal worden (het LISS panel biedt een representatieve steekproef van de Nederlandse bevolking en is daarom zeer geschikt om individuele verschillen in attitudes en inzichten rond digitalisering en gezondheid te bestuderen, zie ook ODISSEI). De focus van deze studie zal liggen op inclusiviteit bij preventie en zorg in tijden van verdergaande digitalisering. Financiering voor deze studie is inmiddels verkregen. Een gerelateerde kans voor interuniversitaire samenwerking bieden de onlangs in het Radboud Data Repository beschikbare databestanden over arbeidsmigranten in Nederland met relevante data over (toegankelijkheid van) gezondheidszorg, arbovoorzieningen, woon-, werk- en leefsituatie van arbeidsmigranten.

Verder hebben onderzoekers van de TU/e Eindhoven de SPT 2025 georganiseerd, met als thema ‘The Intimate Technological Revolution’, en hebben onderzoekers van Tilburg University daar hun lopende onderzoek over Epistemic (in)justice in self-monitoring platforms for mental health gepresenteerd.

Tijdens het interuniversitaire overleg worden bijvoorbeeld ook potentiële bijdrages aan de DiSa conferenties van The Digital Society besproken en afgestemd. Dit heeft geleid tot het gezamenlijk verzorgen van een sessie tijdens de bijeenkomst in februari 2025 en de jaarlijkse DiSa-conferentie op 20 november 2025.

Maatschappelijke impact

  • In Tilburg is er veel maatschappelijke interesse in de Academische Werkplaats Digitale Gezondheid en Mentaal Welzijn. De onderzoekers in deze werkplaats werken samen met ruim een dozijn maatschappelijke partners, inclusief ziekenhuizen zoals het NKI/Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis in Amsterdam, het Jeroen Boschziekenhuis in ’s Hertogenbosch, en het Amphia in Breda, naast het eerdergenoemde ETZ in Tilburg; GGZs (GGZ Eindhoven, GGZ Breburg), patiëntenorganisaties en -platforms (MIND, kanker.nl), en diverse andere partners.
  • Radboud Universiteit zet in op verdere professionalisering van de RUNOMI impact strategie, via samenwerking met een reeks maatschappelijke partners in binnen- en buitenland, waaronder ook met migrantengemeenschappen. Een nationaal voorbeeld is de samenwerking met partners als Pharos, ENIEC en Leyden Academy in webinars en workshops over de toekomst van interculturele ouderenzorg, digitalisering en gezondheidszorg.
  • Leiden zet actief in op samenwerking met maatschappelijke partijen in Afrika (bijvoorbeeld het Africa Child Policy Forum) en implementatie onderzoek op het gebied van malaria-interventies. Leiden maakt hierbij gebruik van verschillende vormen van wetenschapscommunicatie en valorisatie (zoals podcasts). Deze valorisatie-activiteiten passen binnen de Nederlandse Mondiale Gezondheidsstrategie (2023 – 2030) en het KNAW (2023) rapport over Planetary Health: An Emerging Field to be Developed.
  • WUR werkt in de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid (AGORA) samen met 22 gemeenten, GGDs en andere maatschappelijke partners, waarbij thema’s zoals gezond ouder worden, gezonde jeugd, en een gezonde leefstijl en leefomgeving centraal staan.
  • In Eindhoven vindt samenwerking met industriële en maatschappelijke partners plaats in de Eindhoven Engine, opgericht om complexe maatschappelijke problemen te adresseren. Een voorbeeldproject van de Eindhoven Engine is het WECARE project dat digitale ondersteuning biedt aan mensen met dementie en waarin samengewerkt wordt met onder andere Alzheimer Nederland, Sara Robotics en Philips.